W sylwestrowym wywiadzie udzielonym „Dziennikowi” premier Donald Tusk powiedział, że ani on, ani „Kaczyński z Gosiewskim” (prezes PiS zdementował te słowa), nie są w stanie wymyślić pytania w referendum nad wprowadzeniem euro. Skoro więc pytanie dotyczące nowej waluty jest nie do sformułowania, żadne referendum w tej sprawie nie wchodzi w grę – skonkludował szef polskiego rządu.

Jak pytali Duńczycy i Szwedzi

W ostatnich kilku latach odbyły się już jednak dwa narodowe referenda dotyczące przyjęcia euro: w Danii (2000 r.) i w Szwecji (2003 r.). O dziwo – Skandynawowie, w przeciwieństwie do Donalda Tuska, nie mieli żadnych problemów z ułożeniem właściwych pytań w głosowaniach.

Jeśli chodzi o Danię, to w tamtejszym referendum trzeba było odpowiedzieć „tak” lub „nie” na pytanie, czy Duńczycy powinni uczestniczyć w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej (UGiW), zastępując duńską koronę walutą euro. Ponad 53 proc. głosujących dało odpowiedź negatywną, co przy 46 proc. głosów na „tak” przesądziło o odrzuceniu europejskiej waluty.

Politycy szwedzcy, którzy referendum w sprawie euro przeprowadzili trzy lata później, sformułowali kwestię będącą przedmiotem głosowania jeszcze prościej. Zapytali mianowicie obywateli, czy uważają, iż euro powinno być w Szwecji obowiązującą walutą. Wynik referendum, mimo usilnej propagandy polityków (od socjalistów po chadeków) i większości mediów, był jednak jeszcze „gorszy” niż w Danii: przeciw euro opowiedziało się aż 56 proc. Szwedów, podczas gdy „za” było jedynie 42 proc.

Dlaczego w polskim referendum nie można byłoby ułożyć równie prostych pytań jak w krajach skandynawskich? Przeszkód prawnych nie ma, naiwnością też byłoby sądzić, że Donald Tusk nie słyszał o głosowaniach w Danii i w Szwecji. Wszystko wskazuje więc na to, że premier – mówiąc o niemożliwości sformułowania pytania referendalnego – skłamał ze strachu przed „nierozsądną” decyzją obywateli. Jak jasno wynika bowiem z ostatnich sondaży – polskie społeczeństwo jest sceptyczne wobec euro. Według badań zleconych przez tygodnik „Polityka”, aż 34 proc. Polaków w ogóle nie chce przyjęcia wspólnej europejskiej waluty, a 37 proc. uważa, iż z wprowadzaniem euro w Polsce nie należy się spieszyć.

W ślady Skandynawii

Tymczasem rząd PO-PSL – jeśli nie liczyć stanowczej deklaracji narzucenia euro drogą parlamentarną – nie reaguje na te obawy w żaden sposób i dalej prowadzi kampanię propagandową na rzecz nowego pieniądza. Polega ona głównie na straszeniu Polaków powstaniem „Unii dwóch prędkości” oraz widmem recesji, rzekomo nieuchronnej w razie wstrzymania prac nad przyjęciem euro.

Warto więc przypomnieć, że w identyczny sposób manipulowano w swoim czasie właśnie Duńczykami i Szwedami. Tuż przed referendum w Danii w 2000 r. znana międzynarodowa firma konsultingowa McKinsey zachwalała Duńczykom „walutę ponadnarodową”, powołując się na sukces gospodarczy... Argentyny (trzy lata później sztywne związanie peso z kursem dolara doprowadziło ten kraj do całkowitej zapaści); po głosowaniu zaś media ostrzegały, że ten mały kraj zwolni tempo rozwoju, a z głosem Duńczyków „nikt nie będzie się liczył” („Gazeta Wyborcza”, 30 IX 2000). Oczywiście nic takiego nie miało miejsca: Dania wcale nie jest unijnym outsiderem i ma obecnie o wiele lepsze wskaźniki gospodarcze niż kraje strefy euro (m.in. 5-krotnie mniejsze bezrobocie niż Niemcy).

Szwedom groził z kolei sam szef Komisji Europejskiej – Romano Prodi. Zaraz po ogłoszeniu wyników referendum stwierdził on, że po odrzuceniu euro Sztokholm „straci w UE wpływy”. Mimo tych kasandrycznych wizji Szwecja wpływów nie straciła i radzi sobie z ogólnoeuropejską recesją znacznie lepiej niż Włochy czy Francja. A ostatnie sondaże (z listopada 2008 r.) jasno wskazują, że przeciwnicy eurowaluty wciąż mają wśród Szwedów przewagę nad jej zwolennikami.